Tượng hai sư tử đá được đặt ngay trước cửa chùa Một Cột ở Hà Nội
Đây là một điều lạ. Đớn đau lắm, bởi chính chúng ta đang tự đánh mất đi bản sắc văn hóa truyền thống của mình. Chỉ khi người dân có tri thức, có hiểu biết, ý thức được những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình thì đó mới là phương pháp bảo vệ văn hóa truyền thống tốt nhất trước các “làn sóng xâm lăng” của văn hóa ngoại lai.
Tuy nhiên, tôi không hiểu vì sao mà có thể xuất hiện đôi sư tử bằng đá ở nơi này. Rồi thì từ đây mới dần dần lan tỏa ra khắp các địa phương khác và trở thành phong trào như bây chừ.
Lỗi ở đây là thuộc về những cá nhân, cơ quan làm mướn tác quản lý văn hóa đã không làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, phổ thông và cả quản lý văn hóa nên mới dẫn đến sự việc đáng tiếc trên.
Công việc đó không phải diễn ra trong ngày càng ngày hai mà là cả một quá trình bền bỉ, lâu dài và có ý nghĩa vô cùng lớn lao đối với dân tộc. Ngay như ở Thủ đô, chùa Một Cột được xây dựng vào thời Lý, nó hoàn toàn mang mẫu mã kiến trúc, ý nghĩa văn hóa truyền thống của dân tộc, nó không hề hệ trọng đến văn hóa Trung Hoa.
Những nghệ nhân ở đây họ làm theo các đơn đặt hàng của khách mà cũng không cần biết đến ý nghĩa nó là gì. Nếu như nói “tâm” và “trí” là hai khái niệm của một cặp phạm trù, thống nhất nhau, biện chứng nhau thì ở vụ việc trên, mới chỉ có “duy tâm” mà thiếu mất “duy trí”.
Tượng sư tử đá không phải trực tiếp từ Trung Quốc đưa sang mà nó lại có con đường đi khác, khá nói quanh nói quẩn: từ Trung Quốc vào miền Nam Việt Nam (theo chân người Hoa di cư), rồi từ miền Nam “lội ngược” ra miền Bắc. “Đừng tự biến mình thành nô lệ văn hóa” - Trước hiện tượng ‘trào lưu’ đặt tượng sư tử đá – được cho là không phải của văn hóa truyền thống Việt – trước cửa các di tích của ta bây chừ, một số chuyên gia cho rằng đây là một cuộc ‘xâm lăng văn hóa’, quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào? Giáo sư Trần Lâm Biền: Trước hết phải nói rằng câu chuyện nhiều nơi, nhiều địa phương đặt tượng sư tử đá trước cửa các đền chùa, miếu mạo, di tích,… không phải là câu chuyện mới và cũng không phải hiện thời mới xảy ra mà đã xảy ra từ nhiều năm nay và nhiều nhà nghiên cứu văn hóa cũng đã lên tiếng.
Tuy nhiên, khi đó hiện tượng này chỉ diễn ra âm thầm và nhỏ lẻ chứ không công khai và phổ quát đến mức gần như thành phong trào như hiện giờ. “Lỗi là do người quản lý văn hóa” - Như trên ông vừa nói, chuyện đặt tượng sư tử đá không phải là câu chuyện mới, cũng không phải hiện mới xảy ra, vậy hiện tượng “lạc dòng” văn hóa này bắt đầu từ khi nào, có phải từ Trung Hoa du nhập sang? Giáo sư Trần Lâm Biền: Hiện tượng đặt tượng sư tử đá trước cửa các di tích không phải giờ mới có, nó đã bắt đầu “bùng phát” trong khoảng chục năm trở lại đây cùng với sự xuất hiện của nhiều công trình kiến trúc, nhà cửa… Ban đầu sư tử đá được đặt trước cửa các công trình như cơ quan, công sở, trụ sở công ty, nhà dân,… dần dần mới “lan” dần đến các di tích.
Tượng sư tử đá là sản phẩm của nghệ thuật văn hóa Trung Hoa, không phải của Việt Nam
Truyền thống đó, công việc đó, quá trình đó đáng ra cần được nối tiếp phát huy mạnh mẽ hơn nữa trong thế kỷ XXI này. Trong suốt thế kỷ XX, các nhà văn hóa, nhà sử học, nhà khảo cổ, nhà khoa học, người làm thuê tác văn hóa của chúng ta đã ra công nghiên cứu, sưu tầm, thu thập tài liệu,… vơ để chứng minh và khẳng định rằng văn hóa Việt Nam có một nền văn hóa riêng, bản sắc riêng, cái hồn cốt dân tộc riêng, nó không phải là “bản sao rập khuôn” của bất kì nền văn hóa nào khác.
Trước kia và cho đến hiện giờ cũng vậy, những tượng sư tử đá hầu hết được “sinh” ra từ các vùng Quảng Nam, Đà Nẵng – nơi tập kết các làng nghề chạm khắc đá truyền thống.
- Nếu có thể coi việc đặt sư tử đá trước các di tích lịch sử là một sự sai trái thì trách nhiệm sẽ thuộc về ai, thưa ông? Giáo sư Trần Lâm Biền: Đây quả thực là một sai lầm. Tượng sư tử đá có phải là sản phẩm văn hóa truyền thống của Việt Nam không? Xin khẳng định ngay là không.
Nếu đặt câu hỏi: Vậy bổn phận thuộc về ai? Câu giải đáp nghĩa vụ không phải là do lỗi của người dân bởi bản thân người dân họ không hề tinh thần được việc làm trên, không biết thì không có tội. Người ta coi đó là một “trào lưu”, thỏa mãn cái đẹp bởi mắt nhìn mà không hề biết nó mang thông điệp gì, và cũng để lại hậu quả gì cho văn hóa dân tộc về sau.
- Ông có kiến nghị gì về biện pháp giải quyết vấn đề trên không? Giáo sư Trần Lâm Biền: bây giờ tôi cũng không rõ là Bộ VH-TT&DL đã ra văn bản để chấn chỉnh lại việc đặt tượng sư tử đá tràn lan ở các di tích hay chưa, nhưng chắc chắn trong thời kì tới cần thiết phải có văn bản quy định chém về vấn đề này.
Vì “duy tâm” nên mới dễ sa đà vào mê tín dị đoan, chứ nếu “duy trí”, có trí tuệ, có hiểu biết thì hiện tượng trên đã không xáy ra. - Xin trân trọng cảm ơn ông. Một số ý kiến cho rằng đây bản tính là một cuộc “xâm lăng văn hóa”, nghe hơi nghiêm trọng cơ mà cũng không phải là không có lý.
Đặt tượng sư tử đá trước cửa các di tích lịch sử văn hóa của Việt Nam, thì dù vô tình hay cố ý, chính chúng ta đã điềm nhiên dìm những di tích đó có can hệ hay gắn liền với văn hóa Trung Hoa, mà thực ra thực chất không phải thế.
Tuy nhiên, hiện tượng “sư tử đá hóa di tích” hiện nay lại là một loại “ lạc dòng”, đã và đang trở thành lực cản cho quá trình trên.
Về lâu dài và cũng là quan trọng nhất, các cơ quan chức năng cần phải nâng cao hơn nữa công tác tuyên truyền, phổ thông cho người dân hiểu về văn hóa dân tộc, rằng tượng sư tử đá là hiện tượng ngoại lai, không phải của văn hóa Việt nên tuyệt đối không tự ý dựng, đặt theo gu.
Nó không hề mang ý nghĩa hay đại diện cho bất kì một thông điệp văn hóa nào cho văn hóa truyền thống của dân tộc, mà như trên tôi đã nói, đó là sự “lạc dòng”.
Cùng với việc tăng cường công tác quản lý, trước mắt cần chuyển di hết các tượng sư tử đá ra khỏi các di tích lịch sử văn hóa. Sai lầm đó có duyên do sâu xa là do chưa ý thức hay hiểu biết cặn kẽ về ý thức văn hóa dân tộc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét